آزمون ژئوپلیتیک بیتکوین
به گزارش اقتصادرَوا؛ تحولات ژئوپلیتیک ابتدای سال ۲۰۲۶ با حمله نظامی ایالات متحده به ونزوئلا و دستگیری نیکولاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، بهسرعت به یکی از مهمترین موضوعات سیاسی و اقتصادی جهان تبدیل شد. این رویداد که در سوم ژانویه رخ داد، نخستین بحران ژئوپلیتیک جدی سال جدید به شمار میآید و بهطور طبیعی نگاهها را به سمت واکنش بازارهای مالی معطوف کرد.
انتظار غالب در میان تحلیلگران این بود که چنین رویدادی، بهویژه با ماهیت نظامی و پیامدهای سیاسی گسترده، موجب افزایش شدید نااطمینانی و شکلگیری رفتارهای هیجانی در بازارها شود. تجربه بحرانهای گذشته نشان داده بود که بازارهای پرریسک، معمولاً اولین قربانی چنین شوکهایی هستند.
در این میان، بازار ارزهای دیجیتال بیش از سایر بازارها در کانون توجه قرار گرفت. این بازار در سالهای گذشته بارها بهدلیل نوسانات شدید و واکنشهای تند به اخبار منفی، بهعنوان بازاری شکننده شناخته شده بود. به همین دلیل، بسیاری انتظار داشتند رمزارزها با افتی محسوس مواجه شوند.
در ساعات ابتدایی انتشار خبر، فضای کلی بازارهای جهانی حالتی محتاطانه داشت. معاملهگران ترجیح دادند بهجای واکنش سریع، منتظر روشنتر شدن ابعاد سیاسی و نظامی بحران بمانند. همین رویکرد باعث شد واکنشها در مراحل اولیه محدود و کنترلشده باشد.
در بازار نفت، با وجود سابقه ونزوئلا بهعنوان یکی از تولیدکنندگان مهم، افزایش قیمتها چشمگیر نبود. کاهش سهم این کشور در تولید جهانی و وجود مازاد عرضه در بازار، مانع از شکلگیری یک شوک قیمتی جدی شد.
بازارهای سهام نیز واکنشی دوگانه داشتند. بهجای ریزش گسترده، جابهجایی سرمایه میان صنایع مختلف رخ داد و برخی بخشها حتی با رشد مواجه شدند. این رفتار نشان میداد که سرمایهگذاران بحران را بهعنوان یک تهدید سیستماتیک فوری تلقی نکردهاند.
اما بیشترین تمرکز تحلیلگران متوجه بازار ارزهای دیجیتال بود. بازاری که معمولاً در مواجهه با اخبار ژئوپلیتیک، نوسانات شدیدی را تجربه میکند و حساسیت بالایی نسبت به افزایش ریسک دارد.برخلاف این انتظارات، بیتکوین واکنشی آرامتر از پیشبینیها نشان داد. قیمت این رمزارز پس از نوسانات کوتاهمدت، توانست ثبات نسبی خود را حفظ کند و حتی رشد محدودی را به ثبت برساند.
عبور بیتکوین از سطوح مقاومتی کوتاهمدت و ثبت رشد حدود ۰.۷۵ درصدی، برای بسیاری از فعالان بازار غافلگیرکننده بود. این رفتار نشان داد که فشار فروش گستردهای در بازار شکل نگرفته است.آلتکوینها نیز اگرچه با نوسانات بیشتری همراه بودند، اما در مجموع از سقوط شدید در امان ماندند. الگوی رفتاری آنها تا حد زیادی همراستا با بیتکوین بود و نشانهای از وحشت فراگیر در بازار دیده نشد.
این واکنش غیرمنتظره، تحلیلگران را به بررسی دلایل پایداری بازار رمزارزها سوق داد. یکی از مهمترین عوامل، پیشبینیپذیر بودن نسبی این بحران عنوان شد.تنش میان آمریکا و ونزوئلا موضوعی تازه نبود و طی ماههای گذشته نشانههایی از تشدید فشارها دیده میشد. به همین دلیل، بخشی از ریسک این رویداد پیشتر در قیمت داراییها منعکس شده بود.
عامل مهم دیگر، نبود شوک نقدینگی در سطح جهانی بود. برخلاف بحرانهایی مانند پاندمی کرونا یا بحرانهای مالی بزرگ، این رویداد اختلالی جدی در جریان نقدینگی بینالمللی ایجاد نکرد.بانکهای مرکزی نیز واکنش اضطراری نشان ندادند و سیاستهای پولی بدون تغییر باقی ماند. همین مسئله به کاهش اضطراب بازارها کمک کرد و مانع از شکلگیری موج فروش گسترده شد.
ساختار بازار ارزهای دیجیتال نیز در سالهای اخیر دستخوش تغییر شده است. کاهش سهم معاملات اهرمی پرریسک، یکی از این تغییرات مهم به شمار میرود.در کنار آن، حضور سرمایهگذاران نهادی در بازار پررنگتر شده است. ورود این بازیگران بزرگ معمولاً با رویکردی بلندمدتتر همراه است و از شدت واکنشهای هیجانی میکاهد.
توسعه ابزارهای مالی مرتبط با رمزارزها، مانند صندوقهای قابل معامله، نیز به افزایش عمق بازار کمک کرده است. این ابزارها امکان مدیریت ریسک بهتر را برای سرمایهگذاران فراهم میکنند.در سالهای اولیه رشد بازار رمزارزها، بخش قابل توجهی از نوسانات ناشی از سفتهبازی کوتاهمدت بود. اما دادههای جدید نشان میدهد که این رفتارها بهتدریج کاهش یافتهاند.
در چنین فضایی، وقوع یک بحران ژئوپلیتیک الزاماً به معنای سقوط قیمتها نیست. بلکه میتواند به معیاری برای سنجش میزان بلوغ بازار تبدیل شود.نکته مهم دیگر، نقش رمزارزها در کشورهایی با بیثباتی سیاسی و اقتصادی است. تجربه سالهای اخیر نشان داده که در چنین کشورهایی، استفاده از ارزهای دیجیتال افزایش مییابد.
رمزارزها در این کشورها اغلب بهعنوان ابزاری برای حفظ ارزش دارایی و انتقال سرمایه مورد استفاده قرار میگیرند. ونزوئلا خود یکی از نمونههای شاخص این روند در دهه گذشته بوده است.به همین دلیل، بحران سیاسی در چنین کشورهایی میتواند حتی تقاضای محلی برای رمزارزها را تقویت کند. این موضوع در تحلیل واکنش بازار نباید نادیده گرفته شود.
برخی تحلیلگران بر این باورند که رمزارزها بهتدریج در کنار طلا و دلار، جایگاهی بهعنوان داراییهای امن پیدا میکنند. هرچند این جایگاه هنوز کاملاً تثبیت نشده است.گزارشهای تحلیلی سال ۲۰۲۵ نیز این روند را تأیید میکنند. دادهها نشان میدهد که حتی در دورههای افت قیمتی، شاخصهای استفاده واقعی از رمزارزها رشد کردهاند.
افزایش تعداد کاربران، کیفپولها و حجم تراکنشها، بیانگر گسترش پذیرش این داراییهاست. این واگرایی میان قیمت و استفاده واقعی، نشانهای از بلوغ یک بازار مالی محسوب میشود.
رفتار بازار در بحران اخیر ونزوئلا نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. سرمایهگذاران بیش از گذشته به عوامل بنیادی توجه نشان دادند.این رویکرد باعث شد واکنشها منطقیتر و کمنوسانتر باشد. در نتیجه، بازار از یک شوک شدید و ناگهانی عبور کرد.
برای بیتکوین، این رویداد اهمیت ویژهای داشت. سالهاست که این رمزارز با عنوان «طلای دیجیتال» شناخته میشود، اما این عنوان همواره محل تردید بوده است.واکنش بازار به این بحران ژئوپلیتیک، تا حدی به نفع این روایت تمام شد. بیتکوین توانست نقش خود را بهعنوان دارایی مقاوم در برابر بحران تقویت کند.
در مجموع، بحران ونزوئلا در آغاز سال ۲۰۲۶ را میتوان یک آزمون مهم برای بازار داراییهای دیجیتال دانست. آزمونی که نتایج آن فراتر از یک واکنش کوتاهمدت قیمتی بود.این رویداد نشان داد که بازار رمزارزها نسبت به گذشته مقاومتر شده است. توان جذب شوکهای سیاسی در این بازار افزایش یافته و رفتارها منطقیتر شدهاند.
هرچند هنوز نمیتوان رمزارزها را کاملاً در ردیف داراییهای امن سنتی قرار داد، اما شواهد اخیر از تغییر تدریجی نقش آنها حکایت دارد.اگر این روند ادامه یابد و پذیرش نهادی و استفاده واقعی از رمزارزها گسترش پیدا کند، احتمالاً در بحرانهای آینده نیز شاهد واکنشهای باثباتتری خواهیم بود.واکنشهایی که بیش از پیش نشاندهنده بلوغ تدریجی داراییهای دیجیتال در نظام مالی جهانی هستند.
گزارش از: مهدی شاه جلال الدین، کارشناس بازارهای مالی