تورم استانی آذر ۱۴۰۴؛ شکافهای قیمتی در جغرافیای ایران
به گزارش اقتصادرَوا، دادههای رسمی شاخص قیمت مصرفکننده در آذر ۱۴۰۴ نشان میدهد تورم در سطح استانها با اختلاف معناداری در شدت، شتاب و ساختار همراه بوده است. شاخص کل قیمت مصرفکننده کشور در این ماه به عدد ۴۳۵.۱ رسیده و تورم ماهانه ۴.۲ درصد، تورم نقطهبهنقطه ۵۲.۶ درصد و نرخ تورم سالانه ۴۲.۲ درصد را ثبت کرده است. با این حال، این میانگین ملی حاصل برآیند روندهایی است که در سطح استانها به شکلهای متفاوت و گاه متضاد بروز یافتهاند و تجربه تورم را برای خانوارها بهشدت وابسته به جغرافیا کردهاند.
بررسی تورم ماهانه استانها در آذر ۱۴۰۴ نشان میدهد دامنه تغییرات قابل توجه است. در حالی که متوسط تورم ماهانه کشور ۴.۲ درصد بوده، برخی استانها افزایشهای ماهانه بالاتر از ۵ درصد را تجربه کردهاند. استانهایی مانند ایلام، لرستان، کردستان، یزد و کرمانشاه در زمره استانهایی قرار دارند که تورم ماهانه آنها بهطور محسوسی بالاتر از میانگین کشوری ثبت شده است. این امر نشاندهنده بروز شوکهای قیمتی کوتاهمدت و افزایش سریع سطح قیمتها در این مناطق است. در مقابل، استانهایی نظیر تهران، بوشهر، زنجان و قم تورم ماهانهای نزدیکتر به میانگین یا پایینتر از آن داشتهاند که حاکی از آهنگ کندتر افزایش قیمتها در این استانهاست.
تورم نقطهبهنقطه استانی شکافها را آشکارتر میکند. میانگین کشوری این شاخص در آذر ۱۴۰۴ برابر با ۵۲.۶ درصد بوده، اما در برخی استانها نرخهایی بالاتر از ۵۸ تا ۶۰ درصد ثبت شده است. استانهایی مانند ایلام، لرستان، کردستان، آذربایجان غربی و خراسان شمالی در زمره استانهای پرتورم از منظر نقطهبهنقطه قرار میگیرند؛ به این معنا که سطح قیمتها در این استانها نسبت به آذر سال قبل با شتاب بیشتری افزایش یافته است. در مقابل، استانهایی همچون تهران، بوشهر، زنجان، سیستان و بلوچستان و قم تورم نقطهبهنقطه پایینتری نسبت به متوسط کشور داشتهاند و افزایش سالانه قیمتها در آنها محدودتر بوده است.
نرخ تورم سالانه نیز همین ناهمگنی را تأیید میکند. در حالی که نرخ تورم سالانه کل کشور در آذر ۱۴۰۴ به ۴۲.۲ درصد رسیده، در سطح استانها این نرخ از حدود ۳۷ درصد تا بیش از ۵۰ درصد نوسان دارد. استانهایی مانند ایلام، لرستان، کردستان، یزد و خراسان شمالی در بالاترین سطوح تورم سالانه قرار گرفتهاند و نشان میدهند فشار تورمی در این مناطق صرفاً مقطعی نبوده، بلکه در طول یک سال گذشته نیز بهطور مستمر بالا بوده است. در سوی دیگر، استانهایی نظیر تهران، بوشهر، زنجان و سیستان و بلوچستان نرخ تورم سالانه پایینتری را تجربه کردهاند که از پایداری نسبیتر قیمتها در این استانها حکایت دارد.
یکی از نکات کلیدی در تحلیل استانی، شتاب تورم است. مقایسه تورم ماهانه با تورم نقطهبهنقطه نشان میدهد در برخی استانها نهتنها سطح تورم بالاست، بلکه شتاب افزایش قیمتها نیز تقویت شده است. استانهایی مانند ایلام، لرستان و کردستان که هم تورم ماهانه بالا و هم تورم نقطهبهنقطه بالایی دارند، در زمره استانهایی قرار میگیرند که شتاب تورمی در آنها نگرانکنندهتر است. در مقابل، در استانهایی مانند تهران و بوشهر، اگرچه تورم همچنان در سطح بالا قرار دارد، اما فاصله کمتر بین تورم ماهانه و میانگینهای قبلی نشان میدهد شتاب تورم نسبتاً کنترلشدهتر بوده است.
تفکیک دادهها به مناطق شهری و روستایی لایه دیگری از تفاوتهای تورمی را آشکار میکند. در آذر ۱۴۰۴ شاخص قیمت مصرفکننده خانوارهای شهری به ۴۳۱.۰ و خانوارهای روستایی به ۴۵۹.۸ رسیده است. تورم ماهانه روستایی از تورم ماهانه شهری بالاتر بوده و این الگو در تورم نقطهبهنقطه و نرخ تورم سالانه نیز تکرار شده است. تورم نقطهبهنقطه خانوارهای روستایی به حدود ۵۸.۹ درصد رسیده، در حالی که این رقم برای خانوارهای شهری حدود ۵۱.۵ درصد بوده است. این اختلاف نشان میدهد فشار تورمی در مناطق روستایی در سال جاری شدیدتر بوده است.
در سطح استانی، تفاوت شهری–روستایی در برخی استانها برجستهتر است. استانهایی که سهم خوراکیها در سبد مصرفی روستایی آنها بالاتر است، با تورم روستایی شدیدتری مواجه شدهاند. افزایش قیمت خوراکیها، هزینه حملونقل و محدودیتهای عرضه در مناطق روستایی، موجب شده تورم روستایی در استانهایی مانند لرستان، کردستان، خراسان شمالی و ایلام فاصله محسوسی با تورم شهری همان استان داشته باشد. در مقابل، در استانهایی با ساختار شهری غالبتر و دسترسی بهتر به بازارها، شکاف تورمی شهری و روستایی محدودتر بوده است.
بررسی ترکیب تورم در استانها نشان میدهد که در اغلب مناطق، خوراکیها، آشامیدنیها و دخانیات سهم بالایی در افزایش شاخص قیمت داشتهاند، اما نقش کالاهای غیرخوراکی و خدمات در برخی استانها پررنگتر شده است. استانهایی که رشد قیمت مسکن، انرژی و خدمات در آنها سریعتر بوده، حتی با تورم خوراکی مشابه سایر استانها، تورم کل بالاتری را تجربه کردهاند. این موضوع بیانگر آن است که تفاوت تورم استانی صرفاً ناشی از قیمت مواد غذایی نیست، بلکه ساختار هزینهای و سهم خدمات نیز نقش تعیینکننده دارد.
از منظر پویایی زمانی، مقایسه آذر با آبان ۱۴۰۴ نشان میدهد در بسیاری از استانها تورم ماهانه افزایش یافته و همزمان تورم نقطهبهنقطه نیز بالا رفته است. این همزمانی بهویژه در استانهای پرتورم مشاهده میشود و نشان میدهد فشارهای قیمتی در این مناطق در حال تقویت شدن است. در مقابل، در برخی استانها افزایش تورم ماهانه محدودتر بوده که میتواند نشانهای از ثبات نسبی کوتاهمدت، هرچند در سطحی همچنان بالا، تلقی شود.
جمعبندی دادههای استانی و تفکیک شهری و روستایی نشان میدهد تورم در ایران پدیدهای یکنواخت نیست و تجربه آن بهطور مستقیم به محل سکونت خانوارها وابسته است. استانهای پرتورم نهتنها با سطح بالاتری از افزایش قیمتها مواجهاند، بلکه در بسیاری موارد شتاب تورمی بیشتری نیز دارند که میتواند فشار معیشتی را در این مناطق تشدید کند. در مقابل، استانهای کمتورمتر اگرچه از تورم بالا مصون نماندهاند، اما آهنگ افزایش قیمتها در آنها ملایمتر بوده است. دادههای آذر ۱۴۰۴ نشان میدهد سیاستگذاری ضدتورمی بدون توجه به تفاوتهای استانی و شکافهای شهری–روستایی، تصویر ناقصی از واقعیت اقتصاد ایران ارائه خواهد داد؛ واقعیتی که در آن تورم، همگن نیست و پیامدهای آن در جغرافیای کشور بهطور نابرابر توزیع شده است