به گزارش اقتصادروا؛ بورس انرژی ایران، بازاری است که در سال‌های اخیر جایگاه آن در اقتصاد کشور پررنگ‌تر شده و نقش آن در شفاف‌سازی و نظم‌بخشی به بازار حامل‌های انرژی بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. این بورس که در سال ۱۳۹۱ تأسیس شد، چهارمین بازار رسمی کشور پس از بورس اوراق بهادار تهران، فرابورس و بورس کالاست و به‌طور اختصاصی به معامله انواع حامل‌های انرژی مانند نفت، گاز، برق، بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌های نفتی اختصاص دارد.

بازار بورس انرژی از دو بخش اصلی تشکیل می‌شود: بازار فیزیکی و بازار مشتقه. در بازار فیزیکی، تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان انرژی محصولات خود را به‌طور مستقیم عرضه می‌کنند و خریداران شامل شرکت‌های داخلی و خارجی می‌توانند در فرآیند کشف قیمت و خرید مشارکت کنند. در بازار مشتقه نیز ابزارهای مالی مانند قراردادهای سلف، گواهی سپرده و قراردادهای آتی معامله می‌شود که به سرمایه‌گذاران اجازه می‌دهد از نوسانات قیمتی برای پوشش ریسک یا کسب سود استفاده کنند.

معامله‌گران و سرمایه‌گذاران در بورس انرژی معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند. گروه نخست شامل شرکت‌ها و صنایع مصرف‌کننده است که از این بازار برای تأمین نیاز انرژی خود با قیمت شفاف و قابل پیش‌بینی استفاده می‌کنند. گروه دوم، سرمایه‌گذاران و نهادهای مالی هستند که با تحلیل روند قیمت‌ها و داده‌های اقتصادی، از فرصت‌های معاملاتی برای کسب سود بهره می‌برند.

در هفته‌های اخیر، بحث احتمال افزایش قیمت بنزین در ایران دوباره به یکی از موضوعات اصلی اقتصاد داخلی تبدیل شده است. در این گزارش، فارغ از ابعاد سیاسی و اجتماعی چنین تصمیمی، تأثیر احتمالی آن بر بورس انرژی و ساختار معاملات این بازار بررسی می‌شود.

در صورت افزایش قیمت بنزین، نخستین اثر قابل مشاهده احتمالاً رشد ارزش معاملات در رینگ فرآورده‌های نفتی بورس انرژی خواهد بود. اگر نرخ بنزین به سطح واقعی‌تری برسد، سودآوری شرکت‌های عرضه‌کننده سوخت افزایش می‌یابد و این امر می‌تواند انگیزه آن‌ها را برای عرضه گسترده‌تر در بستر بورس بالا ببرد. نتیجه این روند، افزایش حجم و تنوع معاملات در بازار فیزیکی و جذب نقدینگی تازه به این حوزه است.

افزایش نرخ سوخت همچنین می‌تواند باعث شود بخشی از فرآورده‌های پالایشگاهی که پیش‌تر از مسیرهای غیررسمی توزیع می‌شدند، به بورس انرژی منتقل شوند. در واقع، زمانی که قیمت رسمی بنزین به نرخ‌های نزدیک‌تر به بازار آزاد برسد، انگیزه برای عرضه شفاف در بورس افزایش پیدا می‌کند و دولت نیز از این طریق می‌تواند نظارت دقیق‌تری بر جریان معاملات داشته باشد.

با این حال، این تغییرات می‌تواند پیامدهای متضادی نیز در بر داشته باشد. از یک سو، افزایش نرخ سوخت موجب رشد ارزش معاملات و رونق عرضه‌کنندگان می‌شود، اما از سوی دیگر هزینه حمل‌ونقل و تولید را بالا می‌برد و در نتیجه ممکن است مصرف انرژی در بخش‌های صنعتی و خدماتی کاهش یابد. در چنین شرایطی، بخشی از معاملات بورس انرژی از تقاضای داخلی به سمت تقاضای صادراتی متمایل خواهد شد و شرکت‌های فعال در بازارهای خارجی سود بیشتری خواهند برد.

افزایش قیمت سوخت معمولاً نوسانات کوتاه‌مدتی را نیز در بورس انرژی ایجاد می‌کند. سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت ممکن است از این تغییرات برای معاملات سریع استفاده کنند، در حالی که فعالان بلندمدت بیشتر به ثبات سیاست‌های انرژی و پایداری درآمد شرکت‌ها توجه دارند.

در سناریوی خوش‌بینانه، اگر دولت افزایش قیمت بنزین را به‌صورت تدریجی و برنامه‌ریزی‌شده اجرا کند، بورس انرژی می‌تواند از این تغییرات منتفع شود. در این حالت، شفافیت بیشتر، افزایش عرضه، ورود سرمایه‌گذاران جدید و توسعه ابزارهای مالی مرتبط با انرژی قابل انتظار است. اما اگر اصلاح قیمتی ناگهانی و بدون پشتوانه اجرایی انجام شود، احتمال بروز نوسانات شدید و بی‌اعتمادی در بازار وجود دارد.

در مجموع، افزایش احتمالی قیمت بنزین می‌تواند فرصت‌هایی تازه برای بورس انرژی ایران ایجاد کند، اما این فرصت تنها در صورتی به رشد پایدار منجر خواهد شد که سیاست‌های قیمتی با رویکردی تدریجی، شفاف و مبتنی بر منافع اقتصادی کلان اجرا شوند. در غیر این صورت، ریسک‌های ناشی از فشار هزینه‌ای و کاهش تقاضا می‌تواند بخش قابل‌توجهی از این مزیت بالقوه را خنثی کند.

بهنام مهری حسینی- کارشناس بازار های مالی